Nguyễn Minh Châu
Đọc văn:
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
*Cuộc đời
- Nguyễn Minh Châu (1930-1989)
- Quê: Làng Thơi ,xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh
Nghệ An.
- Đầu 1950 ra nhập quân đội
- Từ 1952 đến 1958 công tác và chiến đấu tại sư đoàn 320.
- Năm 1960 công tác tại phòng văn nghệ quân đội.
- Năm 1972 được kết nạp vào hội nhà văn Việt Nam.
* Sự nghiệp sáng tác
- Bắt đầu viết văn từ 1954.
Anh (chị) hãy tóm lược những nét chính về tác giả Nguyễn Minh Châu?
Trong
chiến
tranh
- Chia làm 2 giai đoạn:
* Nghiêng về cảm hứng anh hùng ca và có khuynh hướng minh họa.
* Phản ánh, tái hiện bức hiện bức tranh hiện thực sinh động về con người và cuộc sống của nhân dân trong kháng chiến chống Mỹ.
* Tác phẩm: Cửa sông (1967), Những vùng trời khác nhau(1970), Dấu chân người lính(1972)...

Sau
chiến
tranh
Khao khát đổi mới tư duy nghệ thuật
- Rất nhậy cảm trước niềm tin yêu ấm áp của con
người, trước sự can đảm và tấm lòng bao dung của
người phụ nữ.
- Tác phẩm chính: Người đàn bà trên chuyến tàu
tốc hành (1983), Bến quê (1987)...
CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
Nguyễn Minh Châu
I. Đọc – Tìm hiểu chung
Tác giả: Nguyễn Minh Châu (1930 – 1989)
-Là nhà văn quân đội, trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ.
- Sau 1975 ông là một trong những cây bút tiên phong của văn học Việt Nam thời kì đổi mới. Sáng tác của NMC đi sâu khám phá sự thật đời sống ở bình diện đạo đức thế sự.
2.Truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa”
I. Đọc – Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
Xác định thời điểm sáng tác tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa”?
- Tác phẩm hoàn thành năm 1983
- 1985 in trong tập “ Bến quê”.
- 1987 in trong tuyển tập cùng tên.
- Là một trong những sáng tác tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kì đổi mới.
2.1. Xuất xứ tác phẩm
2.2. Tóm tắt
I. Đọc – Tìm hiểu chung
3. Bố cục : 2 đoạn
a. Từ đầu …. đến “Chiếc thuyền lưới vó đã biến mất”
Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh.
b. Phần còn lại
Câu chuyện của người đàn bà hàng chài.
Xác định bố cục tác phẩm
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh
II. Đọc – Tìm hiểu văn bản
1.Hai phát hiện của người nghệ sĩ
a.Phát hiện thứ nhất:
*Người nghệ sĩ phát hiện điều gì?
-Chiếc thuyền ngoài xa được người nghệ sĩ phát hiện ntn?
- Phát hiện đó có tác động như thế nào đến tâm hồn của người nghệ sĩ?
b.Phát hiện thứ hai:
-Lúc chiếc thuyền vào gần nv Phùng chứng kiến điều gì? Điều đó có tác động như thế nào đến tâm trạng của anh?
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh
a. Phát hiện thứ nhất.
*Bức tranh phong cảnh : thuyền ngoài xa giữa biển trời mờ sương
-”một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ”
“ Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng do ánh mặt trời chiếu vào”
- Một tác phẩm nghệ thuật toàn bích, toàn mĩ, giống như “một bức tranh mực tàu của một danh hoạ thời cổ”.
“… một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích”.

→ Nns thấy được cảnh “ đắt” trời cho, bức tranh có sự hài hòa giữa màu sắc, ánh sáng, đướng nét, bố cục.Phát hiện bức tranh phong cảnh tuyệt mĩ.

1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh
a. Phát hiện thứ nhất
*Bức tranh phong cảnh

*Tâm trạng của người nghệ sĩ
+“phát hiện ra bản thân cái đẹp chính là đạo đức”.
+ “bối rối”, cảm thấy “trong trái tim như có cái gì bóp thắt vào”
+ “khám phá thấy cái chân lí của sự hoàn thiện,…cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn…
→ Bức tranh đã tác động mạnh mẽ đến tâm hồn người nghệ sĩ. Tâm hồn anh ngập tràn hạnh phúc, sự hứng khởi, đắm mình vào cái đẹp thật trong trẻo, tinh khôi, lãng mạn. Cái đẹp giúp thanh lọc tâm hồn con người.
Người nghệ sĩ phát hiện được điều gì khi thuyền cập bến?
b. Phát hiện thứ hai
*Bức tranh cuộc sống con người
- bất giác chứng kiến cảnh tượng:
+một người đàn ông:”hùng hổ, mặt đỏ gay…dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà” -> hành động đánh vợ dã man của người chồng
+người đàn bà “không hề kêu một tiếng, không chống trả, cũng không tìm cách chạy trốn.
+ Thằng bé Phác “ như một viên đạn trên đường lao tới đích” nhảy xổ vào gã đàn ông…
=>Những chi tiết góc cạnh làm nổi bật bức tranh đời thường nghiệt ngã, đau đớn về cuộc sống của con người


Phát hiện thứ nhất: Bức tranh phong cảnh

a.Phát hiện thứ nhất: Bức tranh phong cảnh
b. Phát hiện thứ hai
*Bức tranh cuộc sống con người: nghiệt ngã, đắng cay.
* Thái độ của người nghệ sĩ:
-“kinh ngạc đến mức, trong mấy phút đầu, tôi cứ đứng há mồm ra mà nhìn” → “ vứt máy ảnh” chạy đến …
->Nghịch lý đắng cay của cuộc sống tồn tại vượt quá sức tưởng tượng của người nghệ sĩ. Điều tưởng chừng hết sức phi lí nhưng vẫn tồn tại, vẫn xảy ra
Thái độ của người nghệ sĩ ra sao khi chứng kiến cảnh tượng trên?
So sánh hai phát hiện của người nghệ sĩ?



Qua hai phát hiện đó Nguyễn Minh Châu đặt ra vấn đề gì?
*Sự đối lập giữa bức tranh phong cảnh-cuộc sống. Tạo sự tương phản chói gắt giữa chiếc thuyền ở xa hài hòa với thiên nhiên làm nên bức tranh tuyệt mĩ, với hiện thức ở gần nghiệt nga,̃ đắng cay.

=>Cách nhìn, cách khám phá hiện thực.
Mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống.
->Không thể nhìn cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều
->Người nghệ sĩ cần có cách tiếp cận hiện thực sâu sắc, phải tìm hiểu cuộc đời trong mối quan hệ đa chiều. NT va Cs luôn gắn bó hữu cơ,
2. Câu chuyện của người đàn bà hàng chài ở tòa án huyện:
a. Câu chuyện về người đàn bà hàng chài
đáng thương:

+ Ngoài 40 tuổi, xấu.
+ Nghèo khổ, lam lũ.
+ Bị chồng đánh đập “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng”
+ Vẫn cam chịu “không hề kêu một tiếng, không chống trả, không tìm cách chạy trốn ”
+ Van nài tòa “… đừng bắt con bỏ hắn”
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh
Phùng và chánh án Đẩu biết được gì về người đàn bà?
Tại sao chị ta lại cam chịu cuộc sống như thế?
Nguyên nhân:
+ Tình thương con vô bờ
“đám đàn bà hàng chài …..trên dưới chục đứa …”
“Đàn bà ở thuyền chúng tôi ….. sống cho mình”
+ Ý thức thân phận: xấu “ trong phố không ai lấy”
+ Nhận thức về cuộc sống trên biển: nghề biển
không thể thiếu đàn ông
+ Cảm thông với người chồng
“ lão chồng tôi khi ấy …….. đẻ ít một chút…”
+ Chắt lọc niềm hạnh phúc nhỏ nhoi trong bể khổ
“ vui nhất là lúc nhìn đàn con chúng nó được ăn no”
Em nhận xét, đánh giá thế nào về người đàn bà hàng chài?
Tiểu kết: Người đàn bà thất học nhưng rất hiểu cuộc sống, hiểu con người: hiểu thiên chức làm mẹ, hiểu nỗi khốn khổ và sự bế tắc của người chồng.
→ Giàu đức hy sinh, giàu lòng vị tha, nhân hậu – chắt chiu hạnh phúc đời thường – nhìn đời một cách sâu sắc
→ thấp thoáng vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam trong quá khứ

Em có nhận xét gì về cách xây dựng nhân vật người đàn bà
* Nghệ thuật xây dựng nhân vật:
Đối lập giữa vẻ bên ngoài và tâm hồn bên trong → cuộc sống con người không đơn giản
→ Người nghệ sĩ cần có cái nhìn sâu sắc, đa chiều
2. Câu chuyện của người đàn bà hàng chài ở tòa án huyện:
a. Chuyện về người đàn bà

b. Các nhân vật trong câu chuyện
* Người đàn bà hàng chài:
* Người đàn ông:
Dáng vẻ khắc khổ, lam lũ nhưng mạnh mẽ và dữ dội
“ Lưng rộng và cong như 1 chiếc thuyền”, “mái tóc tổ quạ”, “chân đi chữ bát”, “hai con mắt độc dữ”
- Qua cái nhìn của người đàn bà: nạn nhân của hoàn cảnh → đáng cảm thông, chia sẻ.
- Qua cái nhìn của chánh án Đẩu, nghệ sĩ Phùng và bé Phác: người vũ phu, thủ phạm gây đau khổ → căm phẫn, đáng lên án.
 Phải có cái nhìn đa diện, nhiều chiều.

Suy nghĩ của em về người đàn ông ? (có đồng tình với suy nghĩ của người đàn bà không?)


* Chánh án Đẩu:
Quan tâm người bất hạnh - “ vỡ ra” nhiều vấn đề về cách nhìn nhận, đánh giá con người
Cảm nhận của người nghệ sĩ?
Nhân vật chánh án là người thế nào?
* Nghệ sĩ Phùng:
- Nhạy cảm trước cái đẹp của thiên nhiên, xúc động mãnh liệt trước tình trạng con người phải chịu sự bạo hành của cái xấu, cái ác.
- Phát hiện vẻ đẹp tâm hồn con người: về người đàn bà - đằng sau vẻ xấu xí là một tâm hồn yêu thương, vị tha…



Rút ra chân lý về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống. Nghệ thuật là chính cuộc đời và phải luôn luôn là cuộc đời.
* Chị em Phác:
- Phác phản ứng dữ dội, cầm dao ngăn bố …
- Chị Phác tước lấy con dao từ tay Phác…
→ Nỗi đau khó giải quyết
Cảm nhận của em về Phác,
chị gái Phác?
Em đồng tình với nhân vật nào?
3. Đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm
Tình huống truyện: hấp dẫn
mang ý nghĩa khám, phát hiện…  Kết cấu độc đáo
b. Nghệ thuật trần thuật: sinh động
Giọng điệu trần thuật: lúc dí dỏm, khi day dứt, lúc tự trào, khi triết lí  tính phức hợp thể hiện những chiêm nghiệm, suy tư của người kể chuyện.
c. Khắc hoạ nhân vật: sắc sảo
d. Ngôn ngữ:
- Giản dị, đằm thắm mà đầy dư vị
- Phù hợp đặc điểm, tính cách của từng nhân vật
III. Tổng kết
“ Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu đã đặt ra vấn đề có ý nghĩa với mọi người, mọi thời: nhìn nhận cuộc sống và con người phải đa dạng, nhiều chiều. Vẻ đẹp toát ra từ tác phẩm là vẻ đẹp của tình yêu người – tình yêu ấy thôi thúc người nghệ sĩ tìm kiếm, khám phá, phát hiện, tôn vinh những vẻ đẹp tiềm ẩn của con người.

Qua việc tìm hiểu, em hãy rút ra giá trị của văn bản ?
TÓM TẮT BÀI HỌC
I. ĐỌC – TÌM HIỂU
2.1. Xuất xứ
2.Truyện ngắn
1. Tác giả
2.2. Bố cục
II. ĐỌC – KHÁM PHÁ VĂN BẢN
Hai phát hiện của người
nghệ sỹ nhiếp ảnh
2. Câu chuyện của người đàn bà
hàng chài ở tòa án huyện
a. Tình huống
truyện
a. Khung cảnh thiên nhiên hoàn mỹ
a. Câu chuyện về người đàn bà
hàng chài đáng thương
3. Đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm
b. Các nhân vật trong câu chuyện
b. Nghệ thuật
trần thuật
b. Hiện thực nghiệt ngã về con người
c. Khắc họa
nhân vật
d. Ngôn ngữ
truyện
III. TỔNG KẾT
IV. Củng cố
1. Giải thích ý nghĩa nhan đề của tác phẩm.
2. Nhân vật nào để lại ấn tượng trong em nhiều nhất sau khi học “ Chiếc thuyền ngoài xa”?
3. Nếu chứng kiến những nạn bạo hành trong gia đình( xung quanh ta hoặc ngay chính người thân chúng ta) em sẽ làm thế nào?
* Hướng dẫn học bài:
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ
2. Hình ảnh người đàn bà hàng chài
3. Bài học rút ra của người nghệ sĩ

V. Dặn dò : Chuẩn bị bài mới
1. Đọc kỹ các ngữ liệu 1, 2, 3 ở trang 79, 80
2. Tìm hiểu các câu hỏi gợi ý sau mỗi ngữ liệu
3.Hàm ý là gì?
4. Để nói một câu hàm ý người ta dùng những
cách thức gì?
5. Khi nào ta cần dùng cách nói hàm ý?